ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΑΙ GABI (GASTRO-ILEAL BIPARTITION): ΜΙΑ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΣΤΗ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΗ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ

Η παχυσαρκία δεν είναι απλώς ένα ζήτημα θερμίδων ή θέλησης. Είναι μια σύνθετη μεταβολική νόσος και η σύγχρονη χειρουργική της αντιμετώπιση έχει στραφεί πλέον όχι μόνο στη μείωση του μεγέθους του στομάχου, αλλά και στον τρόπο με τον οποίο το πεπτικό σύστημα συμμετέχει στη ρύθμιση του βάρους και του μεταβολισμού.

Η GABI, στο πλαίσιο των τεχνικών gastro-ileal bipartition, βασίζεται ακριβώς σε αυτή τη διαφορετική φιλοσοφία. Δεν πρόκειται για ένα ακόμη κλασικό γαστρικό bypass, αλλά για μια χειρουργική στρατηγική που επιδιώκει να τροποποιήσει την πορεία της τροφής και, παράλληλα, τα μεταβολικά ερεθίσματα που δέχεται ο οργανισμός.

Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία όταν αξιολογούμε έναν ασθενή με παχυσαρκία, γιατί η σωστή επέμβαση δεν επιλέγεται μόνο από το BMI. Η ηλικία, οι μεταβολικές παθήσεις, το ιστορικό προηγούμενης βαριατρικής επέμβασης, η ανατομία και ο διατροφικός κίνδυνος πρέπει να συνυπολογίζονται.

ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΑΙ GABI: ΕΙΝΑΙ ΕΝΑ ΑΚΟΜΗ GASTRIC BYPASS;

Όχι με την κλασική έννοια. Στο Roux-en-Y gastric bypass δημιουργείται μια νέα οδός διέλευσης της τροφής και συγκεκριμένα τμήματα του ανώτερου πεπτικού παρακάμπτονται λειτουργικά. Στις τεχνικές gastro-ileal bipartition η λογική είναι διαφορετική: διαμορφώνονται δύο λειτουργικές διαδρομές, ώστε η τροφή να μπορεί να ακολουθήσει τόσο τη φυσιολογική όσο και την εναλλακτική οδό.

Αυτός είναι και ο λόγος που ο όρος «bipartition» περιγράφει καλύτερα τη συγκεκριμένη ανατομική λογική από τον γενικό όρο «bypass». Δεν πρόκειται απλώς για αποκλεισμό ενός τμήματος του εντέρου, αλλά για αλλαγή της διαδρομής της τροφής με στόχο και τη μεταβολική επίδραση.

Για εμένα, αυτή η διάκριση είναι σημαντική και στην ενημέρωση του ασθενούς. Όταν συζητάμε για μια επέμβαση παχυσαρκίας, δεν αρκεί να πούμε ότι «μοιάζει με bypass». Πρέπει να εξηγούμε τι ακριβώς αλλάζει στην ανατομία και ποιος είναι ο στόχος της συγκεκριμένης επέμβασης.

ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΑΙ GABI: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ILEAL BRAKE ΚΑΙ ΤΟΥ GLP-1

Ο ειλεός δεν είναι απλώς το τελευταίο τμήμα του λεπτού εντέρου. Όταν τα θρεπτικά συστατικά φτάνουν νωρίτερα στο περιφερικό έντερο, ενεργοποιούνται μηχανισμοί που επηρεάζουν την κινητικότητα του πεπτικού, τον κορεσμό και τη μεταβολική απάντηση. Αυτό είναι μέρος της θεωρίας του λεγόμενου «ileal brake».

Στις επεμβάσεις bipartition, η πρώιμη επαφή του ειλεού με την τροφή θεωρείται ένας από τους πιθανούς μηχανισμούς που συμβάλλουν στη μεταβολική τους δράση. Δεν θα ήταν όμως σωστό να αποδίδουμε το αποτέλεσμα σε μία μόνο ορμόνη ή σε έναν μοναδικό μηχανισμό. Η απώλεια βάρους μετά από βαριατρική επέμβαση είναι αποτέλεσμα πολλών αλληλεπιδρώντων παραγόντων.

Εδώ συναντάμε και το GLP-1, την εντερική ορμόνη που έγινε ιδιαίτερα γνωστή μέσα από τις σύγχρονες φαρμακευτικές θεραπείες για την παχυσαρκία. Η μεταβολική χειρουργική και τα φάρμακα δεν λειτουργούν με τον ίδιο τρόπο, έχουν όμως ένα κοινό στοιχείο: αντιμετωπίζουν πλέον την παχυσαρκία ως σύνθετη βιολογική νόσο και όχι ως απλό πρόβλημα αυτοελέγχου.

ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΑΙ GABI: ΤΙ ΔΕΙΧΝΕΙ Η ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Εδώ χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή. Τα περισσότερα δημοσιευμένα δεδομένα αφορούν συγγενείς τεχνικές, όπως η Sleeve Gastrectomy με Transit Bipartition και η SASI. Δεν πρέπει επομένως να παρουσιάζονται αυτομάτως ως αποτελέσματα της GABI. Η διάκριση αυτή είναι επιστημονικά απαραίτητη.

Σε μελέτη 355 ασθενών με σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2 που υποβλήθηκαν σε Sleeve Gastrectomy με Transit Bipartition, η μέση συνολική απώλεια βάρους στα δύο χρόνια ήταν 20,2%, ενώ το 79,2% διατηρούσε πλήρη ύφεση του διαβήτη. Το συνολικό ποσοστό επιπλοκών ήταν 10,2%, χωρίς θνητότητα στη συγκεκριμένη μελέτη.

Τα νεότερα δεδομένα για τη SASI είναι επίσης ενδιαφέροντα, αλλά χρειάζεται να διαβάζονται με κριτική ματιά. Μετα-ανάλυση του 2026 συμπεριέλαβε 26 μελέτες και 1.603 ασθενείς, ενώ άλλη μετα-ανάλυση συγκέντρωσε 38 μελέτες και έως 2.555 ασθενείς. Παρά τα ενθαρρυντικά αποτελέσματα, η ποιότητα των συγκριτικών δεδομένων παραμένει περιορισμένη και χρειάζονται περισσότερες υψηλής ποιότητας μελέτες.

ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΑΙ GABI ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΓΑΣΤΡΙΚΟ ΜΑΝΙΚΙ

Ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον πεδίο είναι η revisional βαριατρική χειρουργική, δηλαδή η αντιμετώπιση ασθενών που έχουν ήδη υποβληθεί σε γαστρικό μανίκι. Η επαναπρόσληψη βάρους ή η ανεπαρκής απώλεια βάρους δεν σημαίνει αυτομάτως ότι ο ασθενής «απέτυχε». Η παχυσαρκία είναι χρόνια νόσος και μπορεί να μεταβληθεί με την πάροδο του χρόνου.

Σε έναν τέτοιο ασθενή πρέπει πρώτα να αναζητήσουμε την αιτία. Μπορεί να υπάρχει ανατομική μεταβολή, διαφορετική μεταβολική ανταπόκριση, αλλαγή στην όρεξη και τον κορεσμό, διατροφικοί ή συμπεριφορικοί παράγοντες. Μόνο αφού αξιολογηθούν όλα αυτά μπορεί να συζητηθεί υπεύθυνα μια δεύτερη επέμβαση.

Οι τεχνικές bipartition έχουν μελετηθεί και ως revisional επιλογές μετά από sleeve, όμως δεν αποτελούν λύση για κάθε ασθενή. Η επιλογή μεταξύ GABI, άλλου τύπου bypass, SADI-S, SASI ή διαφορετικής στρατηγικής εξαρτάται από την ανατομία, το μεταβολικό προφίλ και κυρίως από το ισοζύγιο αποτελεσματικότητας και διατροφικής ασφάλειας.

ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΑΙ GABI: ΓΙΑΤΙ ΤΟ ΜΗΚΟΣ ΤΟΥ ΕΝΤΕΡΟΥ ΕΧΕΙ ΣΗΜΑΣΙΑ

Στις επεμβάσεις bipartition δεν έχει σημασία μόνο το όνομα της τεχνικής. Η επιλογή του σημείου του ειλεού, το μήκος των εντερικών τμημάτων και η διαμόρφωση της αναστόμωσης μπορούν να επηρεάσουν τόσο την αποτελεσματικότητα όσο και τον κίνδυνο διατροφικών ελλείψεων.

Τα δεκαετή δεδομένα από SASI είναι χαρακτηριστικά. Σε 89 ασθενείς με διαθέσιμη δεκαετή παρακολούθηση, η μέση απώλεια υπερβάλλοντος βάρους ήταν 58,6%, ενώ η μελέτη έδειξε ότι η χειρουργική διαμόρφωση μπορούσε να επηρεάσει σημαντικά το μακροπρόθεσμο διατροφικό προφίλ.

Γι’ αυτό δεν θεωρώ σωστό να αντιμετωπίζεται η μεταβολική χειρουργική σαν μια σειρά από «τυποποιημένα bypass». Η ουσιαστική ερώτηση είναι διαφορετική: ποια ανατομική και μεταβολική στρατηγική ταιριάζει στον συγκεκριμένο ασθενή, με το μικρότερο δυνατό διατροφικό κόστος και την καλύτερη μακροχρόνια προοπτική;

ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΑΙ GABI: ΠΟΙΟΣ ΕΙΝΑΙ ΥΠΟΨΗΦΙΟΣ ΓΙΑ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΗ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ;

Οι σύγχρονες οδηγίες ASMBS/IFSO έχουν διευρύνει σημαντικά τα κριτήρια για τη μεταβολική και βαριατρική χειρουργική. Συνιστούν χειρουργική αντιμετώπιση σε άτομα με BMI ≥35 kg/m², ανεξάρτητα από την παρουσία συνοδών νοσημάτων, ενώ σε ασθενείς με BMI 30–34,9 kg/m² και μεταβολική νόσο η χειρουργική μπορεί επίσης να εξεταστεί.

Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι κάθε ασθενής που πληροί ένα αριθμητικό κριτήριο είναι υποψήφιος ειδικά για GABI. Το BMI είναι μόνο ένα κομμάτι της αξιολόγησης. Το ιστορικό, ο σακχαρώδης διαβήτης, η γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση, οι προηγούμενες επεμβάσεις, η διατροφική κατάσταση και η δυνατότητα μακροχρόνιας παρακολούθησης πρέπει να συνεκτιμώνται.

Στην πράξη, λοιπόν, δεν θα έθετα το ερώτημα «ποιο bypass είναι καλύτερο;». Θα έθετα ένα πιο ουσιαστικό ερώτημα: «ποια επέμβαση είναι καταλληλότερη για τον συγκεκριμένο άνθρωπο;». Αυτή είναι, κατά τη γνώμη μου, η ουσία της σύγχρονης χειρουργικής για την παχυσαρκία: εξατομικευμένη επιλογή, επιστημονική τεκμηρίωση και μακροχρόνια ασφάλεια.