ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ: ΤΥΠΟΙ ΚΑΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ

Η παχυσαρκία αποτελεί χρόνια, πολυπαραγοντική νόσο που επηρεάζει μεταβολικά, καρδιαγγειακά και ορμονικά συστήματα. Δεν είναι μία ενιαία κατάσταση: διαφορετικοί τύποι παχυσαρκίας έχουν διαφορετικά χαρακτηριστικά, κινδύνους και απαιτούν εξατομικευμένη προσέγγιση. Η σωστή ταξινόμηση είναι κρίσιμη για τον χειρουργό παχυσαρκίας, καθώς καθορίζει τις θεραπευτικές επιλογές, συμπεριλαμβανομένου του χειρουργείου παχυσαρκίας όταν αυτό κρίνεται απαραίτητο.

ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΒΑΣΕΙ BMI ΚΑΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΩΝ ΔΕΙΚΤΩΝ

Ο βασικός δείκτης για την αξιολόγηση της παχυσαρκίας είναι ο Δείκτης Μάζας Σώματος (BMI), που υπολογίζεται ως το βάρος (kg) δια του τετραγώνου του ύψους (m²).
• BMI 25–29,9: υπέρβαρος
• BMI ≥30: παχυσαρκία
• BMI ≥35 με συννοσηρότητες ή BMI ≥40: σοβαρή παχυσαρκία
Ο BMI από μόνος του δεν αρκεί. Η κατανομή του λίπους, η περίμετρος μέσης, το ποσοστό σωματικού λίπους και οι μεταβολικοί δείκτες (ινσουλίνη, γλυκόζη, λιπίδια) είναι εξίσου σημαντικά για την εκτίμηση κινδύνου και τη λήψη απόφασης για πιθανό χειρουργείο παχυσαρκίας.
Η επιστημονική πρακτική συνιστά ολοκληρωμένη αξιολόγηση για κάθε ασθενή, ώστε να εξατομικευθεί η θεραπεία και να βελτιωθεί η πρόγνωση.

ΤΥΠΟΙ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ ΜΕ ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΛΙΠΟΥΣ

Η θέση του λίπους στο σώμα επηρεάζει μεταβολικά τον οργανισμό και διαφοροποιεί τον καρδιομεταβολικό κίνδυνο.

ΚΕΝΤΡΙΚΗ (ΣΠΛΑΧΝΙΚΗ) ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ

Χαρακτηρίζεται από συσσώρευση λίπους στην κοιλιά και γύρω από τα σπλαχνικά όργανα. Μεταβολικά είναι η πιο επικίνδυνη μορφή:
• Αυξάνει την αντίσταση στην ινσουλίνη και τον κίνδυνο σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2
• Προδιαθέτει σε αθηροσκλήρωση και καρδιαγγειακά νοσήματα
• Συμβάλλει στη λιπώδη νόσο ήπατος
Η αναλογία μέσης προς γοφούς και η περίμετρος μέσης χρησιμοποιούνται για την εκτίμηση κινδύνου. Σοβαρές μορφές συχνά χρειάζονται χειρουργείο παχυσαρκίας για ασφαλή απώλεια βάρους.

ΠΕΡΙΦΕΡΙΚΗ (ΥΠΟΔΕΡΜΙΚΗ) ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ

Το λίπος συσσωρεύεται σε γλουτούς, μηρούς και βραχίονες, συχνότερα στις γυναίκες:
• Ο μεταβολικός κίνδυνος είναι χαμηλότερος
• Υπάρχει κίνδυνος ορθοπεδικών προβλημάτων και περιορισμένης κινητικότητας
• Η παρέμβαση εστιάζει σε διατροφή, άσκηση και βελτίωση ποιότητας ζωής
Η περιφερική παχυσαρκία επηρεάζει κυρίως κινητικότητα και σαφώς την αισθητική ενώ η αντιμετώπιση είναι σε πρώτη φάση συνήθως μη χειρουργική και το άτομο προχωρά στην επέμβαση εφόσον με τον καιρό δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί.

ΤΥΠΟΙ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ ΜΕ ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΤΗΝ ΑΙΤΙΑ

Η αιτιολογία συνήθως είναι εκείνη που κατευθύνει και την επιλογή της θεραπείας, το είδος της επέμβασης και πιθανή φαρμακευτική αγωγή:

ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ

Αποτέλεσμα χρόνιας υπερκαταναλωσης, πρόσληψης  εξαιρετικά επεξεργασμενων τροφών και ζάχαρης συνδυασμό με καθιστικό τρόπο ζωής. Χαρακτηριστικά:
• Αυξημένο σωματικό λίπος και αντίσταση στην ινσουλίνη
• Δυσλιπιδαιμία και υπέρταση
• Φθορά αρθρώσεων λόγω υπερφόρτωσης
Η αντιμετώπιση περιλαμβάνει οπωσδήποτε αλλαγές στη διατροφή, άσκηση και όταν κρίνεται αναγκαίο χειρουργείο παχυσαρκίας.

ΟΡΜΟΝΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ

Συνεπάγεται με ενδοκρινικές διαταραχές όπως:
• Υποθυρεοειδισμός: μειωμένος μεταβολισμός
• Σύνδρομο Cushing: αυξημένη κορτιζόλη
• Πολυκυστικές ωοθήκες: διαταραχή ορμονικής ισορροπίας
Η θεραπεία απαιτεί σε πρώτη φάση την αντιμετώπιση της υποκείμενης αιτίας και συχνά συνδυάζεται με προγράμματα διαχείρισης βάρους ή επέμβαση παχυσαρκίας.

ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ

Σχετικά πιο σπάνια μορφή που οφείλεται σε μεταλλάξεις γονιδίων που επηρεάζουν:
• Σήματα κορεσμού (λεπτίνη, μελανοκορτίνη)
• Μεταβολισμό γλυκόζης και λίπους
Σε τέτοιες περιπτώσεις, το χειρουργείο παχυσαρκίας μπορεί να προσφέρει ουσιαστική βελτίωση και σχεδόν πάντα είναι μονόδρομος καθώς η διατροφή και η άσκηση δεν επαρκούν κι ακόμη κι αν υπάρχει αλλαγή δυστυχώς δεν έχει διάρκεια στο χρόνο.

ΜΙΚΤΟΙ ΤΥΠΟΙ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ

Ορισμένοι ασθενείς εμφανίζουν συνδυασμούς τύπων:
• Κεντρική + ορμονική παχυσαρκία, συνήθως σε μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες
• Διατροφική + γενετική παχυσαρκία σε παιδιά και εφήβους
Η αξιολόγηση βασίζεται σε BMI, περίμετρο μέσης και μεταβολικούς δείκτες, ενώ η θεραπεία πρέπει να είναι εξατομικευμένη, περιλαμβάνοντας συντηρητική ή χειρουργική παρέμβαση.
Το συμπέρασμα εν ολίγοις είναι πως η παχυσαρκία είναι μια σύνθετη νόσος με διαφορετικούς τύπους που καθορίζουν τον μεταβολικό κίνδυνο και την επιλογή θεραπείας γι αυτό και η σωστή διάγνωση και ταξινόμηση είναι απαραίτητη για αποτελεσματική παρέμβαση, είτε με αλλαγές στον τρόπο ζωής είτε με χειρουργείο παχυσαρκίας. Και το σημαντικότερο από όλα και πιο καθοριστικό είναι ο ασθενής να απευθύνεται αποκλειστικά σε ιατρό εξειδικευμένο που γνωρίζει καλά τη νόσο και την θεραπεία της.