Παχυσαρκία – Σύγχρονη Χειρουργική Αντιμετώπιση

ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ: ΑΝΑΛΥΤΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΤΗΣ ΝΟΣΟΥ – BMI – ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΕΣ ΕΠΕΜΒΑΣΕΙΣ

Η παχυσαρκία δεν είναι απλώς ένα αισθητικό ζήτημα. Στις μέρες μας γίνεται μεγάλη προσπάθεια για να είναι σαφές πως πρόκειται για μια χρόνια, εξελισσόμενη νόσος που επηρεάζει ολόκληρο τον οργανισμό και απαιτεί ουσιαστική, επιστημονικά τεκμηριωμένη αντιμετώπιση.

Ως χειρουργός παχυσαρκίας επί δεκαετίες και με μεγάλη εξειδίκευση στη χειρουργική πεπτικού, το βλέπω καθημερινά στο ιατρείο: ανθρώπους που έχουν δοκιμάσει τα πάντα, δίαιτες, γυμναστική, φαρμακευτικές αγωγές, και παρ’ όλα αυτά η ζυγαριά  και κυρίως οι επιπλοκές  παραμένουν.

ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΩΣ ΝΟΣΟΣ

Η παχυσαρκία για να την ορίσουμε σύντομα είναι μια χρόνια μεταβολική νόσος που χαρακτηρίζεται από υπερβολική συσσώρευση λίπους στο σώμα, σε βαθμό που να επηρεάζει την υγεία. Δεν πρόκειται συνεπώς απλώς για παραπανίσια κιλά. Είναι μια κατάσταση που συνδέεται άμεσα με διαβήτη τύπου 2, υπέρταση, καρδιαγγειακά νοσήματα, υπνική άπνοια , παλινδρόμηση και διαφραγματοκήλη ορθοπεδικά προβλήματα και αυξημένο κίνδυνο ορισμένων μορφών καρκίνου.

Συχνά ο κόσμος αναρωτιέται σχετικά με το πώς εμφανίζεται η παχυσαρκία. Η απάντηση δεν είναι μονοδιάστατα ωστόσο.

Η αύξηση του σωματικού βάρους οφείλεται μεν όταν προσλαμβάνουμε περισσότερες θερμίδες από όσες καταναλώνουμε ομως πίσω από αυτό κρύβονται πολύ πιο σύνθετοι μηχανισμοί: γενετική προδιάθεση, ορμονικές διαταραχές, ψυχολογικοί παράγοντες, τρόπος ζωής, ακόμα και κοινωνικοοικονομικές συνθήκες.

Η παχυσαρκία εξελίσσεται σταδιακά. Συνήθως ξεκινά με υπέρβαρο, συνεχίζει με παχυσαρκία πρώτου και δεύτερου βαθμού και, αν δεν αντιμετωπιστεί, καταλήγει σε νοσογόνο παχυσαρκία. Σε αυτό το στάδιο, οι επιπλοκές είναι σχεδόν βέβαιες και η ποιότητα ζωής μειώνεται αισθητά.

Για μένα, είναι σημαντικό να τονίσω όπως πάντα το δηλώνω σε κάθε τόνο ότι η παχυσαρκία δεν είναι θέμα έλλειψης θέλησης. Δεν έχω γνωρίσει κανέναν ασθενή που να μην έχει κάνει αμέτρητες προσπάθειες σε όλη του τη ζωή για να χάσει βάρος πριν καταλήξει να ζητήσει βοήθεια. Το σώμα αντιστέκεται γιατί μιλάμε για νόσο. Και όπως κάθε νόσος, χρειάζεται οργανωμένη και ιατρικά καθοδηγούμενη θεραπεία.    

ΠΟΤΕ ΚΑΠΟΙΟΣ ΕΧΕΙ ΝΟΣΟΓΟΝΟ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ – BMI ΚΑΙ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ

Ο πιο απλός και διεθνώς αποδεκτός τρόπος για να εκτιμήσουμε την παχυσαρκία είναι ο Δείκτης Μάζας Σώματος (Body Mass Index – BMI) . Υπολογίζεται διαιρώντας το βάρος (σε κιλά) με το τετράγωνο του ύψους (σε μέτρα).

Για παράδειγμα:

• Άτομο 100 κιλών με ύψος 1,70 μ.
• BMI = 100 / (1,70 x 1,70) = 34,6

Οι κατηγορίες είναι οι εξής:

• Φυσιολογικό βάρος: BMI 18,5 – 24,9
• Υπέρβαρο: BMI 25 – 29,9
• Παχυσαρκία βαθμού Ι: BMI 30 – 34,9
• Παχυσαρκία βαθμού ΙΙ: BMI 35 – 39,9
• Νοσογόνος παχυσαρκία: BMI ≥ 40

Νοσογόνος παχυσαρκία ωστόσο υπάρχει επίσης όταν το BMI είναι πάνω από 35 αλλά συνυπάρχουν σοβαρές συνοσηρότητες, όπως ο σακχαρώδης διαβήτης τύπου 2,η υπέρταση, το σύνδρομο υπνικής άπνοια (άπνοια ύπνου) και η δυσλιπιδαιμία.

Σε αυτό το στάδιο, η παχυσαρκία δεν είναι απλώς ένας αριθμός. Είναι ένας καθημερινός περιορισμός. Ο ασθενής κουράζεται εύκολα, έχει δύσπνοια, πόνους, διαταραχές ύπνου. Σχεδόν πάντα υπάρχει και ψυχολογική επιβάρυνση, με χαμηλή αυτοεκτίμηση ή κατάθλιψη.

Ο BMI βεβαίως δεν είναι τέλειος δείκτης  δεν ξεχωρίζει λίπος από μυϊκή μάζα  αλλά στην κλινική πράξη αποτελεί βασικό εργαλείο για να καθορίσουμε πότε χρειάζεται πιο επιθετική θεραπευτική παρέμβαση, όπως το χειρουργείο για παχυσαρκία. Εδώ είναι που λειτουργεί συμπληρωματικά η εμπειρία του ιατρού και της ομάδας που τον υποστηρίζει.

ΑΙΤΙΑ ΚΑΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΝΟΣΟΓΟΝΟΥ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ

Η παχυσαρκία όπως μόνιμα λέμε, είναι πολυπαραγοντική νόσος. Δεν υπάρχει μία και μοναδική αιτία. Στην πράξη, βλέπω πάντα έναν συνδυασμό παραγόντων που αλληλεπιδρούν μεταξύ τους.

Τα βασικά αίτια περιλαμβάνουν:

• Γενετική προδιάθεση
• Καθιστική ζωή
• Υπερκατανάλωση επεξεργασμένων τροφών και junk food
• Ορμονικές διαταραχές (π.χ. υποθυρεοειδισμός)
• Ψυχολογικοί παράγοντες (συναισθηματική υπερφαγία)
• Διαταραχές ύπνου

Η χρόνια παχυσαρκία οδηγεί σε φλεγμονώδη κατάσταση χαμηλού βαθμού στον οργανισμό. Αυτό με τη σειρά του επηρεάζει το ενδοκρινικό σύστημα, το καρδιαγγειακό, το ήπαρ και το πάγκρεας.

Οι συνέπειες της νοσογόνου παχυσαρκίας είναι σοβαρές και μάλιστα αν παραμεληθουν γίνονται και απειλητικές προς τη ζωή του ατόμου:

• Σακχαρώδης διαβήτης τύπου 2
• Στεφανιαία νόσος
• Αγγειακά εγκεφαλικά επεισόδια
• Λιπώδης διήθηση ήπατος
• Υπογονιμότητα
• Οστεοαρθρίτιδα

Επιπλέον, η παχυσαρκία είναι γνωστό πλέον πως μειώνει το προσδόκιμο ζωής. Και αυτό είναι κάτι που δεν πρέπει να το προσπερνάμε. Δεν μιλάμε μόνο για αισθητική αλλαγή αλλά μιλάμε για πρόληψη σοβαρών νοσημάτων.

Το θετικό βέβαια είναι ότι η νόσος πλέον αντιμετωπίζεται και μάλιστα άμεσα και ριζικά. Σε αρχικά στάδια, η αλλαγή διατροφής και η αύξηση της φυσικής δραστηριότητας μπορεί να αποδώσουν. Σε προχωρημένα στάδια, όμως, η πιο αποτελεσματική θεραπεία είναι η χειρουργική αντιμετώπιση πάντα και μόνο από εξειδικευμένο χειρουργό παχυσαρκίας για λόγους ασφαλείας.

ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΕΣ ΕΠΕΜΒΑΣΕΙΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ : Η ΟΡΙΣΤΙΚΗ ΛΥΣΗ ΣΤΗ ΝΟΣΟΓΟΝΟ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ

Όταν η παχυσαρκία φτάσει σε επίπεδο νοσογόνου παχυσαρκίας, το χειρουργείο για παχυσαρκία αποτελεί τη μόνη θεραπεία με μακροχρόνια και αποδεδειγμένα αποτελέσματα. Δεν είναι ποτέ η εύκολη λύση όπως πολλοί συνηθίζουν να λένε. Είναι η επιστημονικά τεκμηριωμένη και αποτελεσματική λύση στη νόσο και οι επεμβάσεις παχυσαρκίας δρουν με τρεις βασικούς μηχανισμούς:

• Περιορισμός της ποσότητας τροφής
• Μείωση απορρόφησης θερμίδων
• Ορμονικές αλλαγές που μειώνουν την πείνα

Στη δική μου πρακτική, δίνω ιδιαίτερη έμφαση στην εξατομίκευση. Δεν υπάρχει μία επέμβαση που ταιριάζει φασόν σε όλους. Λαμβάνω πάντα υπόψη το BMI, την ηλικία, πιθανώς συνυπάρχοντα νοσήματα, τις διατροφικές συνήθειες του ασθενούς και ίσως το πιο βασικό από όλα: το ψυχολογικό προφίλ του.

Το αποτέλεσμα είναι πάντα σημαντική απώλεια βάρους, βελτίωση ή ακόμα και πλήρης ύφεση του διαβήτη τύπου 2, ρύθμιση της πίεσης και θεαματική βελτίωση ποιότητας ζωής.

Η επέμβαση γίνεται λαπαροσκοπικά, με μικρές τομές, ελάχιστο πόνο που αντιμετωπίζεται με απλά παυσίπονα και ταχεία ανάρρωση. Συνήθως ο ασθενής επιστρέφει στο σπίτι μέσα σε 1-2 ημέρες.

ΓΑΣΤΡΙΚΟ ΜΑΝΙΚΙ ΚΑΙ MINI SLEEVE ΣΤΗΝ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ

Το γαστρικό μανίκι (sleeve gastrectomy) αποτελεί σήμερα μία από τις πιο διαδεδομένες και αποτελεσματικές επεμβάσεις για την παχυσαρκία διεθνώς. Στην πράξη, πρόκειται για μια λαπαροσκοπική επέμβαση κατά την οποία αφαιρούμε περίπου το 75-80% του στομάχου και δημιουργούμε έναν στενό, σωληνοειδή γαστρικό σωλήνα – το λεγόμενο μανίκι. Πρακτικά δηλαδή αυτό που κάνουμε είναι να δημιουργούμε στους νοσογόνα παχύσαρκους ασθενείς ένα φυσιολογικό στομάχι όπως αυτό που έχει ένας άνθρωπος στα φυσιολογικά του κιλά. Έτσι περιορίζεται σημαντικά η ποσότητα τροφής που μπορεί να καταναλώσει ο ασθενής, ενώ ταυτόχρονα μειώνεται και η παραγωγή της γκρελίνης, της ορμόνης που σχετίζεται με το αίσθημα της πείνας.

Το mini sleeve ή mini γαστρικό μανίκι είναι μια μικρή παραλλαγή της κλασικής επέμβασης γαστρικού μανικιού. Ουσιαστικά πρόκειται για μια τεχνικά πιο περιορισμένη γαστρεκτομή, όπου διατηρείται μεγαλύτερο τμήμα του στομάχου σε σχέση με το κλασικό sleeve. Στόχος είναι να επιτευχθεί ουσιαστική απώλεια βάρους, με πιο ήπια παρέμβαση σε επιλεγμένους ασθενείς που δεν έχουν παχυσαρκία μεγάλου βαθμού ή ακόμη και σε ορισμένους που θέλουν να χάσουν κιλά για αισθητικούς λόγους διότι υπάρχει φυσικά και αυτή η πρακτική.

Ποια είναι τα βασικά χαρακτηριστικά του γαστρικού μανικιού και του mini sleeve στην παχυσαρκία;

• Περιορισμός της ποσότητας τροφής
• Ταχύτερος κορεσμός
• Μείωση της πείνας μέσω ορμονικών μεταβολών
• Λαπαροσκοπική, ελάχιστα επεμβατική τεχνική

Η επιλογή μεταξύ κλασικού γαστρικού μανικιού και mini sleeve δεν γίνεται τυχαία. Εξαρτάται από:

• Το BMI και το στάδιο της παχυσαρκίας
• Την ηλικία του ασθενούς
• Τις συνοσηρότητες (π.χ. διαβήτης τύπου 2)
• Το διατροφικό προφίλ και τις διατροφικές συνήθειες

Σε ασθενείς με νοσογόνο παχυσαρκία και πολύ υψηλό BMI, συχνά προτιμάται η κλασική εκδοχή, καθώς προσφέρει μεγαλύτερη και ταχύτερη απώλεια βάρους. Αντίθετα, σε περιπτώσεις παχυσαρκίας πρώτου ή δεύτερου βαθμού, όπου αναζητούμε μια αποτελεσματική αλλά πιο συντηρητική χειρουργική λύση, το mini γαστρικό μανίκι μπορεί να αποτελέσει μια πολύ καλή επιλογή.

ΜΕΤΑ ΤΟ ΓΑΣΤΡΙΚΟ ΜΑΝΙΚΙ

Η μετεγχειρητική πορεία και στις δύο περιπτώσεις είναι ίδια και εξίσου ομαλή. Ο ασθενής παραμένει στο νοσοκομείο 1-2 ημέρες και ακολουθεί συγκεκριμένο πρωτόκολλο διατροφής:

• Υγρή διατροφή τις πρώτες ημέρες
• Σταδιακή μετάβαση σε πολτοποιημένες τροφές
• Ακολούθως ένταξη στερεών τροφών
• Συστηματική ιατρική και διατροφική παρακολούθηση

Η απώλεια βάρους είναι σταδιακή και κορυφώνεται μέσα στους πρώτους μήνες. Παράλληλα, βελτιώνονται σαφώς θεαματικά συνοδά νοσήματα που σχετίζονται με την παχυσαρκία, όπως ο διαβήτης, η υπέρταση και η υπνική άπνοια.

Αυτό που τονίζω πάντα στους ασθενείς μου είναι ότι το χειρουργείο για παχυσαρκία, είτε πρόκειται για γαστρικό μανίκι είτε για mini γαστρικό μανίκι, δεν είναι μια γρήγορη και μαγική λύση. Είναι ένα πανίσχυρο εργαλείο και η επιτυχία του βασίζεται μεν στη σωστή επιλογή επέμβασης, στην εμπειρία του χειρουργού παχυσαρκίας κυρίως όμως στη συνεργασία και τη συνέπεια του ίδιου του ασθενούς.

Ως χειρουργός παχυσαρκίας, θεωρώ το χειρουργείο για την παχυσαρκία μια πράξη αποκατάστασης της υγείας. Δεν αλλάζει μόνο το σώμα. Αλλάζει η καθημερινότητα, η κινητικότητα, η αυτοπεποίθηση, ακόμη και το μέλλον και αυτό είναι κάτι που βλέπω στην καθημερινότητα στο ιατρείο από δεκάδες ασθενείς και φυσικά είναι κάτι το οποίο μου έχει διδάξει η εμπειρία δεκαετιών στην παχυσαρκία

SASI ΣΤΗΝ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΓΑΣΤΡΙΚΟ ΜΑΝΙΚΙ

Το SASI στην παχυσαρκία, στη δική μου πρακτική, εφαρμόζεται κυρίως ως δεύτερο στάδιο μετά από γαστρικό μανίκι, όταν αυτό χρειάζεται ενίσχυση του αποτελέσματός του. Υπάρχουν περιπτώσεις όπου ο ασθενής έχει ήδη υποβληθεί σε sleeve gastrectomy, έχει χάσει σημαντικό βάρος, αλλά είτε παρουσιάζει επαναπρόσληψη κιλών είτε ο διαβήτης και το μεταβολικό σύνδρομο δεν έχουν ρυθμιστεί επαρκώς. Εκεί έρχεται η SASI ως αναβαθμιστική, μεταβολική λύση.
Τεχνικά, δημιουργούμε μία παράκαμψη που επιτρέπει σε μέρος της τροφής να περνά απευθείας στο τελικό τμήμα του λεπτού εντέρου, χωρίς όμως να καταργούμε τη φυσιολογική δίοδο της τροφής από το δωδεκαδάκτυλο. Με αυτόν τον τρόπο ενισχύουμε το ορμονικό και μεταβολικό αποτέλεσμα του αρχικού μανικιού, βελτιώνοντας σημαντικά τον γλυκαιμικό έλεγχο και αυξάνοντας περαιτέρω την απώλεια βάρους.
Το SASI είναι μια στρατηγική, στοχευμένη παρέμβαση καθώς διατηρούμε το ήδη μικρό στομάχι και προσθέτουμε έναν επιπλέον μηχανισμό που ενισχύει τον κορεσμό και τις εντερικές ορμόνες που σχετίζονται με τον μεταβολισμό. Έτσι, η παχυσαρκία αντιμετωπίζεται σε πιο βαθύ, μεταβολικό επίπεδο. Η επέμβαση γίνεται λαπαροσκοπικά, με σχετικά σύντομη νοσηλεία, και απευθύνεται σε επιλεγμένους ασθενείς που αξιολογούνται προσεκτικά. Στόχος μου δεν είναι απλώς η περαιτέρω απώλεια κιλών, αλλά η σταθεροποίηση του αποτελέσματος και η ουσιαστική ρύθμιση των συνοδών νοσημάτων, ειδικά του διαβήτη τύπου 2.

ΓΑΣΤΡΙΚΟ ΜΠΟΤΟΞ ΣΤΗΝ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ

Το γαστρικό μπότοξ αποτελεί μια μη χειρουργική, ενδοσκοπική μέθοδο αντιμετώπισης της παχυσαρκίας, η οποία εφαρμόζεται κυρίως σε ασθενείς με υπέρβαρο ή παχυσαρκία πρώτου βαθμού που δεν επιθυμούν ή δεν πληρούν ακόμη τα κριτήρια για χειρουργείο για παχυσαρκία. Κατά τη διάρκεια γαστροσκόπησης εγχέεται βοτουλινική τοξίνη (μπότοξ) σε συγκεκριμένα σημεία του στομάχου, με στόχο να μειωθεί η κινητικότητά του και να καθυστερεί η γαστρική κένωση. Με απλά λόγια, ο ασθενής νιώθει κορεσμό πιο γρήγορα και για περισσότερη ώρα. Η διαδικασία διαρκεί περίπου 15-20 λεπτά, δεν απαιτεί νοσηλεία και ο ασθενής επιστρέφει άμεσα στις δραστηριότητές του. Το αποτέλεσμα είναι προσωρινό, συνήθως διαρκεί 4-6 μήνες, και η απώλεια βάρους εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τη συμμόρφωση σε διατροφικό πρόγραμμα. Το γαστρικό μπότοξ δεν αποτελεί οριστική λύση για τη νοσογόνο παχυσαρκία, όμως μπορεί να λειτουργήσει υποστηρικτικά, είτε ως αρχικό βήμα απώλειας βάρους είτε ως εργαλείο ενίσχυσης σε περιπτώσεις που απαιτείται μια λιγότερο επεμβατική προσέγγιση.